สวัสดีครับท่านผู้อ่านและกัลยาณมิตรนักเดินทางทุกท่าน
ผมยินดีอย่างยิ่งที่ได้มีโอกาสมาบอกเล่าเรื่องราวของหนังสือเล่มนี้—“อานาปานสติ วิถีแห่งวิสุทธิมรรค”—ด้วยตัวของผมเอง หนังสือเล่มนี้ไม่ได้เกิดขึ้นจากความต้องการที่จะอวดอ้างภูมิรู้ หรือตั้งตนเป็นอาจารย์แต่อย่างใด หากแต่เกิดจากความปรารถนาดีดุจเพื่อนผู้ร่วมเดินทาง ที่เคยหลงทางกลางทะเลทรายแห่งความทุกข์ เคยกระหายน้ำท่ามกลางแดดเผาของกิเลส และได้ค้นพบ “แผนที่” และ “ยานพาหนะ” ที่พระพุทธองค์ทรงทิ้งไว้ให้
หากท่านเป็นคนหนึ่งที่เคยสงสัยว่า “ชีวิตนี้เราเกิดมาทำไม?”, “ทำไมยิ่งวิ่งหาความสุข ความสุขยิ่งไกลออกไป?” หรือ “การนั่งหลับตานิ่งๆ จะช่วยแก้ปัญหาชีวิตที่วุ่นวายได้อย่างไร?” ผมขอเชิญชวนให้ท่านลองเปิดใจ และค่อยๆ ละเลียดอ่านบทความนี้ เพราะคำตอบที่ท่านตามหา อาจซ่อนอยู่ที่ปลายจมูกของท่านนี่เอง
ความน่าสนใจของหนังสือ : ทำไมต้องเป็น “อานาปานสติ” และ “วิสุทธิมรรค”?
ในโลกของการปฏิบัติธรรม มีเทคนิควิธีการมากมายเปรียบเสมือนผลไม้หลากรส แต่ทำไมผมถึงเลือกหยิบยก “อานาปานสติ” มาผูกโยงเข้ากับ “วิสุทธิมรรค”?
ความน่าสนใจของหนังสือเล่มนี้อยู่ที่การ “ถักทอ” ระหว่างภาคทฤษฎีที่ดูเหมือนยาก (วิสุทธิ ๗) ให้เข้ากับภาคปฏิบัติที่ดูเหมือนง่าย (การหายใจ) จนกลายเป็นเนื้อเดียวกัน เรามักเข้าใจผิดว่าวิสุทธิมรรคเป็นคัมภีร์เล่มหนาที่เหมาะสำหรับพระมหาเปรียญ และอานาปานสติก็เป็นเพียงการนั่งดูลมเข้า-ออกแก้เครียด แต่ในหนังสือเล่มนี้ ผมจะพาท่านไปเห็นความลับว่า “ทุกครั้งที่ท่านหายใจเข้าแล้วรู้… ท่านกำลังไต่บันไดแห่งความบริสุทธิ์ขึ้นไปทีละขั้น”
หนังสือเล่มนี้เปรียบเสมือน “คู่มือปฏิบัติการ (Manual)” ที่ไม่ใช่แค่บอกให้ท่านทำ แต่บอกว่าทำไปทำไม และเมื่อเจอปัญหาจะแก้อย่างไร ผมเปรียบชีวิตเราเหมือนนักเดินทางที่ต้องมีทั้ง แผนที่ (วิสุทธิ ๗) เพื่อไม่ให้หลงทาง และ ยานพาหนะ (อานาปานสติ) เพื่อขับเคลื่อนไปข้างหน้า หากขาดสิ่งใดสิ่งหนึ่ง การเดินทางสู่ “บ้านที่แท้จริง” หรือนิพพาน ก็ไม่อาจสำเร็จได้
เจาะลึกเนื้อหาสำคัญ : การเดินทางผ่าน ๑๖ ขั้นตอนแห่งลมหายใจ
เนื้อหาในหนังสือเล่มนี้ ผมได้รวบรวมและเรียบเรียงจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์วิสุทธิมรรค มาย่อยให้เป็นภาษาที่เข้าใจง่าย แบ่งการเดินทางออกเป็นช่วงๆ ตามลำดับความละเอียดของจิต ดังนี้ครับ:
๑. ปฐมบท : เตรียมรถม้าคันแรกให้พร้อม (บทที่ ๑)
ก่อนจะออกเดินทาง เราต้องปรับพื้นดินให้เรียบและสร้างฐานรากที่มั่นคง นั่นคือเรื่องของ “ศีล” ผมไม่ได้พูดถึงศีลในแง่ข้อห้ามที่น่าอึดอัด แต่ผมชี้ให้เห็นว่าศีลคือ “พื้นที่ปลอดภัย (Safe Zone)” ของจิต หากใจเรายังมี “ตะกอน” แห่งความรู้สึกผิด (วิปฏิสาร) สมาธิย่อมเกิดขึ้นไม่ได้ ในบทนี้ ท่านจะได้เรียนรู้วิธี “สมาทานศีล” เพื่อสร้างเกราะป้องกันจิต และเทคนิคการ “ตัดเครื่องกังวล” (ปลิโพธ) ก่อนนั่งสมาธิ
๒. กายานุปัสสนา : ศิลปะการผูกลิงไว้กับหลัก (บทที่ ๒-๓)
จิตของเราเหมือน “ลิง” ที่กระโดดไปมาไม่หยุด การจะจับลิงตัวนี้ให้อยู่นิ่งๆ เราต้องใช้ “เชือกแห่งสติ” ผูกมันไว้กับ “หลักแห่งลมหายใจ”
- เทคนิคการดูลม: ผมเริ่มสอนตั้งแต่การรู้ลมยาว ลมสั้น และการใช้ “เทคนิคการนับ” (Counting) เพื่อช่วยจับลิงในช่วงแรก
- ปัญหาระดับชาติ: ท่านจะได้พบคำตอบว่าเมื่อนั่งไปแล้ว “ลมหายใจหายไป!” หรือหาลมไม่เจอ จะทำอย่างไร? ซึ่งเป็นจุดที่นักปฏิบัติกว่าร้อยละ ๕๐ ตกม้าตาย ผมได้มอบ “อุบายปุยนุ่น” และวิธีเปลี่ยนจากการ “รู้สึก” เป็นการ “รู้” เพื่อก้าวข้ามด่านนี้ไปสู่ความสงบที่ลึกซึ้ง
๓. เวทนานุปัสสนา : กับดักแสนหวานของความสุข (บทที่ ๔)
เมื่อจิตสงบ “รางวัล” ที่ท่านจะได้รับคือ ปีติ และ สุข แต่ช้าก่อน! นี่คือด่านที่อันตรายที่สุด เพราะความสุขในสมาธินั้นหอมหวานจนทำให้คน “ติดสุข” หรือ “หลงสมาธิ” ได้ง่ายๆ
- รู้จักหน้าตาของปีติ: ท่านจะไมตื่นตระหนกเมื่อเจออาการแปลกๆ เช่น ตัวโยก ตัวลอย ขนลุก หรือเห็นแสงวูบวาบ เพราะผมได้จำแนก “ปีติ ๕” ไว้อย่างละเอียด
- ทางออก: สอนวิธีเสวยสุขโดยไม่ยึดติด ด้วยการเปลี่ยนบทบาทจาก “ผู้เสพ” เป็น “ผู้ดู” (Observer) และเทคนิคการ “ระบายความสุขออก” เพื่อให้จิตตื่นรู้พร้อมเดินปัญญาต่อ
๔. จิตตานุปัสสนา : อ่านใจตนเองให้ทะลุปรุโปร่ง (บทที่ ๕-๗)
นี่คือไฮไลท์ของการปฏิบัติ เราจะเลิกกดข่มอารมณ์ แต่จะเปิดไฟให้สว่างแล้วหันมา “อ่านใจ” ตัวเอง
- กระจกเงาแห่งจิต: เรียนรู้วิธี “ติดฉลาก” (Labeling) อารมณ์ที่เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็น ราคะ โทสะ หรือ โมหะ
- ช่างซ่อมจิต: เมื่อจิตหดหู่ เราจะ “ปลุกยักษ์หลับให้ตื่น” (ทำจิตให้ร่าเริง) อย่างไร? เมื่อจิตฟุ้งซ่าน เราจะ “จับลิงกังให้หยุดนิ่ง” (ทำจิตให้ตั้งมั่น) อย่างไร? และเมื่อจิตยึดติด เราจะ “ปลดโซ่ตรวน” (ทำจิตให้ปล่อยวาง) อย่างไร? บทที่ ๗ นี้เต็มไปด้วยเทคนิคการปรับจูนจิต (Mind Tuning) ที่ท่านนำไปใช้ได้จริง
๕. ธรรมานุปัสสนา : ดาบแห่งปัญญาและการสลัดคืน (บทที่ ๘-๑๐)
เมื่อจิตพร้อม เราจะเข้าสู่การ “ฟัน” กิเลสด้วยดาบแห่ง “อนิจจัง” (ความไม่เที่ยง)
- ทางแยกอันตราย: ผมเตือนท่านให้ระวัง “วิปัสสนูปกิเลส” คือ แสงสว่าง ปัญญา หรือความสุขอันวิจิตร ที่มักมาหลอกให้นักปฏิบัติหลงทาง คิดว่าตนบรรลุธรรมแล้ว ท่านจะได้เรียนรู้ “คำถามทองคำ” เพื่อตรวจสอบของจริงของปลอม
- การสลัดคืนครั้งสุดท้าย: เมื่อเห็นความจริงว่าทุกสิ่งเกิดดับ จิตจะเกิดความเบื่อหน่าย (นิพพิทา) และนำไปสู่การ “สลัดคืน” (ปฏินิสสัคคะ) คืนธรรมชาติสู่ธรรมชาติ คืนกายใจให้โลก เพื่อเข้าสู่อิสรภาพที่ไร้ขอบเขต
๖. วิสุทธิในชีวิตจริง : ธรรมะจัดสรรท่ามกลางความวุ่นวาย (บทที่ ๑๑-๑๒)
ผมไม่ต้องการให้ท่านเก่งแค่ในห้องพระ บทนี้จะสอนวิธีเปลี่ยนที่ทำงาน รถติด หรือโต๊ะอาหาร ให้เป็นสนามปฏิบัติธรรม
- เทคนิคไฟจราจร: หยุด-ดู-ไป เพื่อดึงสติกลับมาในเสี้ยววินาที
- การฟังและการพูด: เทคนิคการฟังแบบโพธิสัตว์ และตะแกรงร่อนวาจา ๓ ชั้น เพื่อรักษาใจท่ามกลางคำคน
- คลินิกซ่อมจิต: รวบรวมคำถามยอดฮิต เช่น “นั่งแล้วเจ็บขาทำไง?”, “เพลงติดในหัวแก้ยังไง?”, “เห็นผีทำไง?” มาตอบให้หายข้องใจ
คุณค่าและความงดงามทางวรรณศิลป์ : หนังสือธรรมะที่ไม่น่าเบื่อ
จุดเด่นที่ผมตั้งใจมอบให้ในหนังสือเล่มนี้ คือการใช้ “ภาษาภาพพจน์และอุปมาอุปไมย” เพื่อเปลี่ยนธรรมะที่เป็นนามธรรม ให้กลายเป็นภาพที่จับต้องได้ ท่านจะไม่ได้แค่อ่านตัวหนังสือ แต่ท่านจะเห็นภาพตามไปด้วย เช่น:
- จิตเหมือนลิง: ที่กระโดดไม่หยุด ต้องใช้เชือก (สติ) ผูกไว้กับหลัก (ลมหายใจ)
- สมาธิเหมือนน้ำ: หากน้ำเดือดพล่าน (นิวรณ์) ย่อมไม่สามารถสะท้อนเงาจันทร์ (ปัญญา) ได้ชัดเจน
- วิปัสสนาเหมือนเด็กเบื่อตุ๊กตา: ไม่ใช่การรังเกียจ แต่คือความเข้าใจความจริงจน “หมดความตื่นเต้น”
- มรรคผลเหมือนฟ้าผ่า: ที่ฟาดลงกลางตอไม้ (กิเลส) จนรากถอนโคน ไม่มีทางฟื้นคืนชีพ
- ชีวิตเหมือนใบบัว: รากหยั่งลงโคลนตม (โลกธรรม) แต่ใบและดอกสะอาดบริสุทธิ์ น้ำ (กิเลส) ไม่อาจเกาะติด
ผมเขียนหนังสือเล่มนี้ด้วยภาษาของ “เพื่อนคุยกับเพื่อน” ไม่ใช่ “อาจารย์สอนศิษย์” ท่านจะสัมผัสได้ถึงความเข้าใจ ความเห็นอกเห็นใจ และความปรารถนาดีในทุกตัวอักษร ผมเข้าใจดีถึงอุปสรรค ความง่วง ความฟุ้งซ่าน และความท้อแท้ เพราะผมก็คือผู้ร่วมเดินทางคนหนึ่งเช่นกัน
บทส่งท้าย : เชิญชวนสู่การเดินทางภายใน
ท่านผู้อ่านที่รักครับ… แผนที่ก็มีแล้ว ยานพาหนะก็พร้อมแล้ว คู่มือซ่อมรถก็อยู่ในมือท่านแล้ว เหลือเพียงสิ่งเดียวเท่านั้น คือการที่ท่านตัดสินใจ “ก้าวเท้าขึ้นรถ” แล้วเริ่มออกเดินทางด้วยลมหายใจของท่านเอง
อย่าปล่อยให้หนังสือเล่มนี้เป็นเพียงไฟล์ดิจิทัลที่นอนนิ่งอยู่ในเครื่องมือสื่อสารของท่าน แต่จงให้มันเป็น “กัลยาณมิตร” ที่คอยเตือนสติในวันที่ท่านหลงทาง เป็น “แสงเทียน” ในคืนที่มืดมิด
การเดินทางครั้งนี้ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย ไม่ต้องแบกสัมภาระ มีเพียง “ลมหายใจ” ที่ติดตัวท่านมาตั้งแต่เกิดจนตาย เพียงแค่ท่านกลับมารู้สึกตัวที่นี่… เดี๋ยวนี้… ท่านก็กำลังหมุนล้อรถม้าให้เคลื่อนไปข้างหน้า สู่ดินแดนแห่งความเกษมศานต์แล้ว
ขอเชิญท่านดาวน์โหลดหนังสือ “อานาปานสติ วิถีแห่งวิสุทธิมรรค” ฉบับเต็มได้จากลิงก์ด้านล่างนี้ และขอให้ทุกลมหายใจเข้า-ออก ของท่าน จงเป็นไปเพื่อความตื่นรู้ เบิกบาน และปล่อยวาง
ด้วยความปรารถนาดี พิพัฒน์ธรรม
พิพัฒน์ธรรม หนังสือธรรม 
ใส่ความเห็น