วันนี้ ผมไม่ได้มาในฐานะนักเขียนเพียงอย่างเดียว แต่มาในฐานะสหายผู้ร่วมเกิดแก่เจ็บตายในสังสารวัฏเช่นเดียวกับทุกท่าน เป็นกัลยาณมิตรผู้ปรารถนาจะแบ่งปัน “แผนที่” ที่ผมได้พากเพียรรจนาขึ้นด้วยหัวใจ แผนที่ที่จะนำทางเราออกจากดินแดนแห่งความสับสนวุ่นวายภายในใจ ไปสู่ดินแดนแห่งความสงบสุขและอิสรภาพอันเกษมศานต์ แผนที่นั้นมีชื่อว่า
“โยนิโสมนสิการ: จากรากแก้วแห่งปัญญา สู่ญาณทัสสนะแห่งวิมุตติ”
ผมเชื่อว่าเราหลายคนคงเคยรู้สึกเช่นเดียวกัน… ราวกับว่าเรือชีวิตของเรากำลังลอยคว้างอยู่กลางมหาสมุทรที่เวิ้งว้าง ถูกคลื่นลมแห่งโลกธรรมซัดสาดอย่างไม่ปรานี ถูกพายุแห่งอารมณ์โหมกระหน่ำอยู่ภายในจนแทบจะอับปาง เราพยายามไขว่คว้าหาความสุขจากภายนอก เปลี่ยนแปลงผู้คน ไล่ตามความสำเร็จ โดยหวังว่าสิ่งเหล่านั้นจะเป็นประภาคารนำทางให้เราเข้าสู่ฝั่งที่ปลอดภัย แต่แล้วก็พบว่ายิ่งดิ้นรน ก็ยิ่งเหนื่อยล้า ยิ่งไขว่คว้า ก็ยิ่งว่างเปล่า เราอาจไม่เคยตระหนักเลยว่า คุกที่แท้จริงซึ่งกักขังเราไว้นั้น… หาได้สร้างขึ้นจากอิฐปูนภายนอกไม่ หากแต่สร้างขึ้นจากโครงข่ายความคิด ความเชื่อ และทัศนคติของเราเอง
ความคิด… ของขวัญอันประเสริฐที่ทำให้มนุษย์สร้างสรรค์อารยธรรม กลับกลายเป็นเครื่องมือที่ทรงพลังที่สุดในการสร้างความทุกข์ให้แก่ตนเอง แต่จะเป็นไปได้ไหม… ที่เราจะเปลี่ยนความคิดซึ่งเคยเป็นโซ่ตรวน ให้กลายเป็นกุญแจไขไปสู่ความเป็นอิสระ? จะมีศิลปะใด ที่จะทำให้เรากลับมาเป็นนายของความคิด เป็นผู้กุมหางเสือเรือชีวิตลำนี้ให้มุ่งหน้าไปสู่ทิศทางที่ถูกต้องและสงบงามได้?
คำตอบเหล่านั้นมีอยู่แล้วในคำสอนขององค์พระศาสดา ซ่อนอยู่ในคำเพียงคำเดียวที่ทรงพลังและลึกซึ้งยิ่งนัก… คำนั้นคือ
“โยนิโสมนสิการ”
“โยนิโสมนสิการ” แสงอรุณที่ส่องนำทางจรดปลายฟ้า
ความน่าสนใจของหนังสือเล่มนี้อยู่ตรงไหน?
หนังสือเล่มนี้ไม่ใช่ตำราวิชาการที่แห้งแล้ง หรือคำสอนจากผู้รู้ที่อยู่สูงเกินเอื้อม แต่ถูกรจนาขึ้นด้วยหัวใจของ “กัลยาณมิตร” ผู้ปรารถนาจะมอบ “เครื่องมือ” และ “คู่มือ” ให้แก่สหายธรรมทุกท่าน ในยุคสมัยที่โลกหมุนเร็ว ข้อมูลข่าวสารถาโถม และสิ่งเร้าดึงดูดใจให้เราคิดอย่างฉาบฉวยและหยาบกระด้าง การกลับมาฝึกฝน “ศิลปะแห่งการคิดอย่างแยบคาย” จึงไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นความจำเป็นอย่างยิ่งยวดในการรักษาสภาพจิตใจที่ดีและสร้างเกราะคุ้มกันทางปัญญาให้แก่ตนเอง
จุดเด่นสำคัญ คือการนำเสนอธรรมะที่อาจฟังดูสูงส่งและซับซ้อน ให้กลายเป็นเรื่องราวที่จับต้องได้และนำไปปฏิบัติได้จริงในทุกขณะของชีวิตประจำวัน ผมได้พยายามร้อยเรียงเนื้อหาทั้งหมดให้เป็นลำดับขั้น จากง่ายไปสู่ยาก จากการปรับมุมมองในเรื่องเล็กๆ น้อยๆ ไปสู่การประจักษ์แจ้งในสัจธรรมอันเป็นที่สุด
ผมเชื่อมั่นว่า หนังสือเล่มนี้จะเป็นเพื่อนร่วมทางที่ซื่อสัตย์สำหรับท่าน ไม่ว่าท่านจะเป็นผู้เริ่มต้นที่กำลังแสวงหาหนทางออกจากความทุกข์ หรือเป็นนักภาวนาผู้มุ่งมั่นที่ต้องการความก้าวหน้าบนเส้นทางธรรมก็ตาม
สรุปเนื้อหาสำคัญ: การเดินทางจากรากแก้วสู่ผลแห่งวิมุตติ
ธรรมนิพนธ์เล่มนี้ได้ถูกแบ่งออกเป็นภาคต่างๆ เพื่อนำพาท่านผู้อ่านเดินทางไปตามลำดับขั้น จากการวางรากฐานที่มั่นคง ไปสู่การปฏิบัติที่ลึกซึ้ง และจบลงที่การผลิดอกออกผลแห่งความหลุดพ้น
ภาค ๑: รากแก้วแห่งปัญญา – เริ่มต้นที่ชีวิตประจำวัน
การเดินทางของเราเริ่มต้นจากการทำความเข้าใจหัวใจของโยนิโสมนสิการ ว่ามันคือ “การใส่ใจหรือการคิดพิจารณาอย่างแยบคายถูกวิธี โดยสืบสาวไปจนถึงต้นเหตุที่แท้จริง” หากเปรียบ “อโยนิโสมนสิการ” หรือการคิดอย่างไม่แยบคาย คือการเห็นเพียงใบไม้ที่เหี่ยวเฉาแล้วพร่ำบ่นถึงมัน “โยนิโสมนสิการ” ก็คือการก้มลงมองไปที่พื้นดิน สืบสาวไปจนพบว่ารากของต้นไม้นั้นกำลังขาดน้ำและสารอาหาร เมื่อเห็นต้นเหตุ การแก้ไขที่ถูกต้องจึงเกิดขึ้นได้
ในภาคนี้ ผมจะมอบเครื่องมือชิ้นสำคัญที่สุดสำหรับการเริ่มต้น นั่นคือ
“แว่น ๑๐ เลนส์ส่องความจริง” ซึ่งเป็นอุบายวิธีในการคิดพิจารณา ๑๐ รูปแบบ ที่จะช่วยเปลี่ยนมุมมองของเราต่อทุกสิ่งที่เข้ามากระทบในชีวิต
- เลนส์สืบสาวเหตุปัจจัย: มองให้เห็นว่าทุกสิ่งเกิดขึ้นจากเหตุปัจจัย ไม่ได้เกิดขึ้นมาลอยๆ เมื่อความทุกข์เกิด แทนที่จะจมอยู่กับมัน เราจะถามว่า “อะไรคือเหตุที่แท้จริงของทุกข์นี้?” จนสาวไปถึงรากของมันคือความยึดมั่นในตัวตนนั่นเอง
- เลนส์แยกแยะส่วนประกอบ: ทำลายภาพลวงตาของ “ความเป็นก้อน” ที่ทำให้เรายึดมั่น “ตัวเรา” ก็เป็นเพียงการประชุมกันของขันธ์ ๕ เมื่อแยกส่วนออก ก็ไม่เหลือสิ่งใดให้เรียกว่า “เรา” ได้เลย
- เลนส์รู้คุณ-โทษ-และทางออก: มองสิ่งต่างๆ อย่างรอบด้าน ไม่ใช่แค่ความสุขฉาบฉวย แต่เห็นทะลุไปถึงโทษที่ซ่อนอยู่และทางออกที่ชาญฉลาด
- เลนส์แก้ปัญหา (อริยสัจ ๔): นำหลักอริยสัจ ๔ มาประยุกต์ใช้เป็นกระบวนการแก้ปัญหาในชีวิตอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การทำความเข้าใจปัญหา (ทุกข์) หาสาเหตุ (สมุทัย) กำหนดเป้าหมาย (นิโรธ) และลงมือทำ (มรรค)
- เลนส์อิงหลักการ: ยึดโยงการกระทำของเราเข้ากับเป้าหมายสูงสุดในชีวิต ทำให้ชีวิตมีทิศทางที่ชัดเจนและไม่หลงไปกับกระแสของโลก
- เลนส์เห็นตามจริง (ไตรลักษณ์): เลนส์ที่ทรงพลังที่สุด คือการฝึกมองทุกสิ่งให้เห็นถึงความไม่เที่ยง (อนิจจัง) เป็นทุกข์ (ทุกขัง) และไม่ใช่ตัวตน (อนัตตา)
- เลนส์คุณค่าแท้-คุณค่าเทียม: แยกแยะระหว่างประโยชน์พื้นฐาน (คุณค่าแท้) กับสิ่งที่ปรุงแต่งขึ้นเพื่อสนองตัณหา (คุณค่าเทียม) เพื่อให้เรารู้จัก “พอ” และเป็นอิสระจากวัตถุนิยม
- เลนส์ปลุกเร้ากุศล: ฝึกเปลี่ยนมุมมองจากลบให้เป็นบวกอย่างมีปัญญา มองเห็น “บทเรียน” ในสถานการณ์ที่เลวร้าย และมองเห็น “ครู” ในบุคคลที่เราไม่ชอบ
- เลนส์อยู่กับปัจจุบัน: ดึงความสนใจกลับมาอยู่กับปัจจุบันขณะ เพื่อตัดวงจรของความฟุ้งซ่านและความกังวลถึงอดีตและอนาคต
- เลนส์วิภัชชวาท: มองแบบจำแนกแยกแยะ ไม่เหมารวม ไม่ตัดสินอะไรแบบขาวกับดำ เพื่อลดอคติและสร้างความเข้าใจที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น
จากนั้น เราจะนำแว่นตาทั้ง ๑๐ เลนส์นี้ไปฝึกฝนใน
“ห้องภาวนาที่ใหญ่ที่สุด” นั่นคือชีวิตประจำวันของเราเอง เพื่อเปลี่ยนทุกปัญหา ทุกอารมณ์ และทุกความสัมพันธ์ ให้กลายเป็นบทเรียนแห่งการเจริญปัญญา
ภาค ๒: สนามภาวนาของผู้มุ่งมั่น – ยกระดับสู่การปฏิบัติภายใน
เมื่อเรามีรากฐานที่มั่นคงแล้ว การเดินทางจะนำเราข้ามพรมแดนที่สำคัญที่สุด คือการเปลี่ยนมุมมองจาก
“นักคิด” (The Thinker) สู่การเป็น “ผู้รู้” หรือ “ผู้ดู” (The Knower/The Observer) เราจะค่อยๆ วางเครื่องมือที่เป็น “ความคิด” ลง และหยิบเครื่องมือใหม่ที่เป็น “ความรู้สึกตัว” ขึ้นมาแทน เพราะเป้าหมายสูงสุดไม่ใช่การ “คิดเกี่ยวกับ” สัจธรรม แต่คือการ “ประจักษ์แจ้ง” ในสัจธรรมด้วยการเห็นตรงๆ ที่กลางใจ
ในภาคนี้ เราจะนำโยนิโสมนสิการมาใช้ในฐานะ “อุบายในการน้อมใจอย่างแยบคาย” เพื่อ:
- รับมือกับนิวรณ์ ๕: เรียนรู้วิธีจัดการกับแขกผู้ไม่ได้รับเชิญทั้ง ๕ คือ กามฉันทะ พยาบาท ถีนมิทธะ อุทธัจจกุกกุจจะ และวิจิกิจฉา ซึ่งเป็นอุปสรรคขวางกั้นความสงบในสมถภาวนา
- เจริญวิปัสสนา: ใช้จิตที่ตั้งมั่นเป็นสมาธิเป็นเครื่องมือในการสอดส่องพิจารณา “ขันธ์ ๕” (รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ) จนเห็นแจ้งในสัจธรรมสากล คือความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และไม่ใช่ตัวตนในทุกอณูของชีวิต
ภาค ๓ และ ภาค ๔: ผลิดอกออกผลบนเส้นทางวิมุตติ – สู่เป้าหมายสูงสุด
นี่คือบทสรุปอันเป็นที่สุดแห่งการปฏิบัติ เราจะนำความรู้ความเข้าใจทั้งหมดมาบูรณาการเพื่อตัดวงจรแห่งทุกข์ให้ขาดสะบั้นลง
- ศึกษาแผนที่แห่งทุกข์ (ปฏิจจสมุปบาท): ทำความเข้าใจ “กฎแห่งการอาศัยกันเกิดขึ้น” ที่องค์พระศาสดาทรงค้นพบ เพื่อให้เห็นว่าความทุกข์ของเราก่อตัวขึ้นมาได้อย่างไร (สายเกิด) และจะดับสิ้นไปได้อย่างไร (สายดับ)
- รู้ทันสังขาร และ ละอุปาทาน: เรียนรู้ทักษะเฉพาะทางในการหยุด “โรงงานปรุงแต่งความคิด” และฝึกฝน “ศิลปะแห่งการปล่อยวาง” ความยึดมั่นถือมั่นในตัวตน (อุปาทาน) ซึ่งเป็นข้อต่อที่สำคัญที่สุดในวงจรทุกข์
- ประหาณสังโยชน์ สู่กระแสพระนิพพาน: เมื่อการตัดวงจรทุกข์ ณ ปัจจุบันขณะถูกฝึกฝนจนชำนาญ ปัญญานั้นจะเข้าไปถอดถอน “สังโยชน์” หรือเครื่องร้อยรัดใจทั้ง ๑๐ ประการให้สิ้นไปโดยถาวร นำพาเราเข้าสู่กระแสแห่งพระนิพพาน เป็นพระอริยบุคคลผู้มีแต่ความเจริญก้าวหน้า ไม่มีการถอยหลังกลับอีกต่อไป
นอกจากนี้ ในช่วงท้ายของหนังสือ ผมยังได้รวบรวม
“เสบียงและเกราะคุ้มกัน” คือองค์ธรรมที่เกื้อหนุนการปฏิบัติ เช่น ศีล ศรัทธา วิริยะ และอุบายในการแก้ไขหลุมพรางต่างๆ บนเส้นทางภาวนาที่นักเดินทางมักจะตกลงไป เพื่อให้การเดินทางของท่านเป็นไปอย่างราบรื่นและปลอดภัยที่สุด
คุณค่าของหนังสือ: แผนที่, เข็มทิศ และกัลยาณมิตร
ผมตั้งใจรจนาหนังสือเล่มนี้ให้มีคุณค่าในหลายมิติ เพื่อให้เป็นประโยชน์สูงสุดแก่สหายธรรมทุกท่าน
- ในเชิงเนื้อหา: เป็นการรวบรวมและร้อยเรียงหัวใจแห่งคำสอนของพระพุทธองค์มาไว้ในที่เดียวอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่พื้นฐานจนถึงขั้นสูงสุด ทำให้เห็นภาพรวมของเส้นทางการปฏิบัติทั้งหมด
- ในเชิงปฏิบัติ: นี่คือหนังสือ “How-to” ที่เป็นรูปธรรม ทุกบทมีตัวอย่างและอุบายวิธีที่ท่านสามารถนำไปทดลองปฏิบัติได้ทันที ไม่ว่าจะเป็นการใช้ “แว่น ๑๐ เลนส์” ในชีวิตประจำวัน หรือการใช้อุบายดับนิวรณ์ในการนั่งสมาธิ
- ในเชิงวรรณศิลป์: ผมพยายามใช้ภาษาที่งดงามและเปี่ยมด้วยความเมตตา ใช้ภาพเปรียบเทียบและอุปมาอุปไมยต่างๆ เช่น เรือชีวิต, นายทวารบาลผู้มีปัญญา, โรงงานปรุงแต่งความคิด, การถือถ่านไฟร้อน เพื่อให้ธรรมะที่ลึกซึ้งกลายเป็นเรื่องที่เข้าใจง่ายและซึมซาบเข้าไปในหัวใจของผู้อ่านได้อย่างนุ่มนวล
- ในเชิงกำลังใจ: เหนือสิ่งอื่นใด ผมหวังว่าหนังสือเล่มนี้จะเป็นดั่ง “กัลยาณมิตร” ที่คอยอยู่เคียงข้างท่านในยามที่ท้อแท้ เป็น “เข็มทิศ” ที่คอยชี้ทางในยามที่สับสน และเป็น “แสงสว่าง” ที่ยืนยันว่าหนทางแห่งการพ้นทุกข์นั้นมีอยู่จริง และเราทุกคนสามารถเดินทางไปถึงได้
เชิญชวนให้อ่านเล่มเต็ม: เริ่มต้นการเดินทางที่ล้ำค่าที่สุดในชีวิต
สหายธรรมผู้รักการเดินทางทุกท่านครับ…
การเดินทางบนเส้นทางสายนี้ อาจไม่ใช่การเดินทางที่ง่ายดายที่สุด แต่ผมขอยืนยันว่ามันเป็น
“การเดินทางที่คุ้มค่าที่สุด” ที่มนุษย์คนหนึ่งจะพึงกระทำได้ และการเดินทางนี้ไม่จำเป็นต้องรอให้พร้อมทุกสิ่งทุกอย่างจึงจะเริ่มต้นได้
มันเริ่มต้นขึ้นง่ายๆ… ในวินาทีที่ท่านตัดสินใจที่จะ
“หยุด” คิดตามความเคยชิน และเริ่มต้น “ตั้งคำถาม” กับความคิดและอารมณ์ของตนเองด้วยความเมตตาและปรารถนาที่จะเข้าใจอย่างแท้จริง
ผมขอเชิญชวนทุกท่าน ได้โปรดพลิกหน้ากระดาษต่อไป และเริ่มต้นการเดินทางภายในอันล้ำค่าที่สุดครั้งหนึ่งในชีวิต… การเดินทางที่จะนำพาท่านกลับมาค้นพบความสงบสุขอันเป็นอิสระ ที่มีอยู่แล้ว ณ ศูนย์กลางแห่งใจของท่านเอง ขอให้แผนที่เล่มนี้ได้ทำหน้าที่ของมันอย่างสมบูรณ์ในการนำทางท่านไปสู่จุดหมายนั้น
ด้วยความปรารถนาดี
พิพัฒน์ธรรม
ท่านสามารถดาวน์โหลดหนังสือฉบับเต็ม (PDF) ได้ฟรี จาก Link
พิพัฒน์ธรรม หนังสือธรรม 
ใส่ความเห็น