เขียนโดย พิพัฒน์ธรรม
เสียงโซ่ตรวนลากไปกับพื้นหินเย็นเยียบดังก้องในความมืดมิด ร่างกายหนักอึ้งราวกับถูกทับด้วยก้อนหินนับร้อยก้อน เงาดำทะมึนขนาดมหึมากำลังคืบคลานเข้ามา มันมีดวงตาที่แดงฉานราวกับถ่านไฟ และมีเสียงหัวเราะที่แหบพร่าดังก้องอยู่ในหัว เขาพยายามดิ้นรนหนี แต่มันก็ไร้ประโยชน์ แรงที่เคยมีมาตลอดชีวิตบัดนี้เหือดหายไปจนหมดสิ้น เขาถูกดึงลงไปเรื่อยๆ… สู่ความว่างเปล่าที่ไม่มีที่สิ้นสุด
“เฮือก!”
“ชาญ” สะดุ้งตื่นขึ้นมาด้วยความเหนื่อยหอบ ร่างกายเปียกชุ่มไปด้วยเหงื่อเย็นเฉียบ แสงจันทร์สลัวๆ ลอดผ่านม่านเข้ามาในห้อง เผยให้เห็นเงาของเฟอร์นิเจอร์ที่คุ้นตา และเสียงเครื่องช่วยหายใจที่ทำงานอย่างสม่ำเสมอ…เป็นเสียงเดียวที่ดังอยู่ในความเงียบงัน
นี่ไม่ใช่แค่ความฝัน แต่มันคือภาพสะท้อนของความกลัวที่ “ชาญ” นักธุรกิจผู้ยิ่งใหญ่ในวัย 78 ปี กำลังเผชิญอยู่ตามลำพังบนเตียงนอนในคฤหาสน์ที่เคยเป็นศูนย์กลางแห่งอำนาจของเขา ความกลัวต่อ “ความตาย” ที่กำลังคืบคลานเข้ามาทุกขณะจิต
เราทุกคนต่างก็เป็นเช่นเดียวกับชาญ ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง เราใช้ชีวิตทั้งชีวิตเพื่อวิ่งหนี “เงา” ที่ไล่ตามเรามาติดๆ เราสร้างอาณาจักรแห่งความสำเร็จ สะสมทรัพย์สิน และสร้างความสัมพันธ์ เพื่อเป็นกำแพงป้องกันตัวเองจากความจริงอันน่าหวาดหวั่นที่สุดข้อนี้ แต่แล้ววันหนึ่ง เมื่อสังขารร่วงโรย เมื่อกำแพงที่เราสร้างเริ่มปริร้าว เราก็จะถูกบีบให้ต้องหันกลับมาเผชิญหน้ากับเงาตนนี้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
แล้วเราจะเตรียมตัวสำหรับ “บททดสอบสุดท้าย” นี้ได้อย่างไร? เราจะเปลี่ยนความกลัวที่กัดกินหัวใจ ให้กลายเป็นความสงบที่โอบอุ้มเราในวาระสุดท้ายได้อย่างไร?
หนังสือ “เตรียมตัวตาย ด้วยความมีสติและสงบ” โดย พิพัฒน์ธรรม คือเรื่องราวการเดินทางอันน่าทึ่งของชายคนหนึ่งผู้มีทุกสิ่งทุกอย่างในทางโลก แต่กลับต้องเริ่มต้นเรียนรู้บทเรียนที่สำคัญที่สุดในชีวิตในวันที่สายเกินไป…หรือไม่ก็ทันเวลาพอดี หนังสือเล่มนี้ไม่ใช่ตำราที่น่าหดหู่ แต่คือ “คู่มือภาคปฏิบัติ” ที่จะนำทางเราให้ได้เรียนรู้ศิลปะแห่งการใช้ชีวิต…ผ่านการทำความเข้าใจศิลปะแห่งการตาย
บทความนี้จะพาท่านเดินทางผ่านเรื่องราวของชาญ เพื่อถอดรหัสบทเรียนล้ำค่าที่ซ่อนอยู่ และท้ายที่สุด ขอเชิญชวนให้ท่านดาวน์โหลดหนังสือเล่มนี้ซึ่งผู้เขียนได้มอบให้เป็นธรรมทานในรูปแบบ e-book ที่สามารถดาวน์โหลดได้ฟรี เพื่อเริ่มต้น “เตรียมตัว” สำหรับการเดินทางที่สำคัญที่สุด…การเดินทางที่เราทุกคนต้องเผชิญ
ภาคที่ 1: เงาของสังขาร – เมื่อทุกสิ่งที่สร้างมากลายเป็นภาระ
เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นในห้องนอนที่เคยเป็นศูนย์บัญชาการของอาณาจักรธุรกิจพันล้านของชาญ บัดนี้มันได้กลายเป็นห้องผู้ป่วยที่เต็มไปด้วยความเงียบงัน มีเพียงเสียงเครื่องช่วยหายใจเป็นเพื่อนปลอบประโลม ร่างกายที่เคยสง่างามเหลือเพียงโครงกระดูกที่ห่อหุ้มด้วยผิวหนังบางๆ โรคร้ายได้พรากทุกสิ่งไปจากเขา เหลือไว้เพียงความเจ็บปวดและความทรงจำ
ความทรงจำในอดีตพรั่งพรูเข้ามา…ภาพของเขาในวัยหนุ่มผู้สร้างเนื้อสร้างตัวจากศูนย์, ภาพของเขาผู้เป็น “ผู้ควบคุม” ทุกสิ่งในชีวิต, ภาพของครอบครัวที่เขาเคยภาคภูมิใจ แต่บัดนี้ ความสัมพันธ์กับลูกหลานกลับห่างเหิน ลูกชายหมกมุ่นอยู่กับการบริหารธุรกิจ ส่วนลูกสาวก็ใช้ชีวิตอยู่ต่างประเทศ ความรู้สึก “ไร้อำนาจ” นี้เป็นสิ่งที่ชาญไม่เคยสัมผัสมาก่อน และมันน่าหวาดกลัวยิ่งกว่าความเจ็บปวดทางกาย
ความกลัวตายของชาญไม่ใช่เพียงแค่ความกลัวต่อความเจ็บปวดหรือความว่างเปล่า แต่เป็นความกลัวที่จะต้อง “ละทิ้ง” ทุกสิ่งที่เขาสร้างมาทั้งชีวิต ทรัพย์สินมหาศาล ชื่อเสียงที่สั่งสมมา เขายึดติดกับมันอย่างแน่นหนา ราวกับว่าสิ่งเหล่านั้นจะช่วยยืดชีวิตของเขาออกไปได้ เขาเคยได้ยินพระสอนเรื่อง “อนิจจัง” และ “การปล่อยวาง” แต่ในตอนนี้…เขาจะปล่อยวางได้อย่างไรในเมื่อทุกสิ่งทุกอย่างคือชีวิตของเขา?
และแล้ว ความฝันร้ายก็เริ่มต้นขึ้น…ภาพของโซ่ตรวน, หลุมดำที่ไร้ก้นบึง, และเงาดำทะมึนที่มีดวงตาสีแดงก่ำ มันคือภาพสะท้อนของความหวาดหวั่นที่ซ่อนเร้นอยู่ในจิตใต้สำนึกของเขาอย่างเจ็บปวด
แต่ทว่า…ในทุกครั้งที่ชาญสะดุ้งตื่นจากฝันร้าย ก่อนที่ความกลัวจะเข้ามาครอบงำจิตใจอย่างเต็มที่ เขาจะสัมผัสได้ถึงความรู้สึกแปลกประหลาดที่เกิดขึ้นเพียงชั่วขณะหนึ่ง…มันคือความรู้สึกที่ “ว่าง” โล่ง เบา และไร้ภาระ
ความรู้สึก “ว่าง” นี้แตกต่างจากความทุกข์ทรมานที่เขาคุ้นเคยอย่างสิ้นเชิง มันคือความว่างเปล่าที่มาพร้อมกับความสงบอย่างประหลาด เขาเคยคิดว่าชีวิตคือการสะสม แต่ความรู้สึก “ว่าง” นี้กลับบอกเขาเป็นนัยๆ ว่าอาจมีบางสิ่งบางอย่างที่เหนือกว่าการครอบครอง และมันทำให้เขาเริ่มตั้งคำถามถึงความเชื่อที่ยึดมั่นมาตลอดชีวิต
ภาคที่ 2: การแสวงหา – เมื่อความฝันจุดประกายให้เรียนรู้
อาการของชาญทรุดลงอย่างรวดเร็ว โรงพยาบาลกลายเป็นโลกอีกใบหนึ่งที่ตอกย้ำถึงความจริงอันโหดร้ายของชีวิตและอนิจจัง เขานอนอยู่บนเตียง ไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้ ความกลัวตายที่เคยซ่อนเร้นได้แผ่ขยายออกไปอย่างไม่สามารถควบคุมได้
แต่แล้วในคืนหนึ่งที่อาการของเขาทรุดหนักที่สุด…ความฝันนั้นแตกต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง ไม่มีเงาดำทะมึน ไม่มีเสียงโซ่ตรวน มีเพียง “ความเงียบสงบ” ที่ไม่เคยสัมผัสมาก่อน ภาพที่ปรากฏคือความว่างเปล่าอันกว้างใหญ่ไร้ขอบเขต ไม่มีความเจ็บปวด มีเพียงความ “ว่าง” ที่ลึกซึ้งและเยือกเย็นแผ่ซ่านเข้ามาในจิตใจอย่างสมบูรณ์
ความรู้สึกเบาโหวงนี้ไม่ใช่ความกลัว แต่เป็นความสงบที่แท้จริง มันเหมือนการได้กลับคืนสู่สภาพเดิมที่แท้จริง สภาพที่ไร้ซึ่งความปรุงแต่ง ไร้ซึ่งความยึดมั่นถือมั่นใดๆ ทุกความกังวล ทุกความกลัว ทุกความเจ็บปวดที่เขามีในชีวิตจริง ได้สลายหายไปในความว่างอันบริสุทธิ์นั้น
เมื่อชาญตื่นขึ้นมา ความรู้สึก “ว่าง” นั้นไม่ได้จางหายไปง่ายๆ มันทำให้เขารู้สึกถึงความเบาบางอย่างที่ไม่เคยสัมผัสมาก่อน นี่คือ “จุดเปลี่ยน” ที่ทำให้เขาตัดสินใจที่จะไม่ปล่อยให้เวลาที่เหลืออยู่เสียไปโดยเปล่าประโยชน์ เขาเริ่มสนใจศึกษา “ธรรมะ” อย่างจริงจัง ไม่ใช่ในฐานะพิธีกรรม แต่ในฐานะ “หนทาง” ที่จะเข้าใจความว่าง และเตรียมตัวตาย
ลูกชายของเขาได้ประสานงานให้ พระอาจารย์จอห์น พระภิกษุชาวตะวันตกในสายวัดป่า ผู้มีวัตรปฏิบัติงดงามและเข้าใจจิตใจของผู้คน มาเยี่ยมชาญที่โรงพยาบาล
ภาคที่ 3: บทเรียนจากพระอาจารย์ – อนิจจัง สติ และการปล่อยวาง
การสนทนาธรรมกับพระอาจารย์จอห์นได้เริ่มต้นขึ้น ท่านไม่ได้เทศน์สอนด้วยศัพท์แสงที่เข้าใจยาก แต่ใช้คำพูดที่เรียบง่ายและเป็นกันเอง ชี้ให้เห็นธรรมะผ่านสิ่งที่อยู่ใกล้ตัวชาญที่สุด
อนิจจังในชีวิตประจำวัน พระอาจารย์จอห์นเริ่มต้นด้วยการชี้ให้เห็น “อนิจจัง” (ความไม่เที่ยงแท้) ผ่านความเจ็บปวดที่ชาญกำลังเผชิญอยู่ “โยมชาญ ความเจ็บปวดที่โยมกำลังรู้สึกอยู่ตอนนี้มันอยู่กับโยมตลอดไปไหม?” ความเจ็บปวดก็เป็นอนิจจัง มันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และก็ดับไป เหมือนกับทุกสิ่งทุกอย่างในโลกนี้ ท่านชี้ให้เห็นว่า การที่เรายึดติดกับสิ่งที่เปลี่ยนแปลงไปนี้เองที่ทำให้เกิดความทุกข์
เผชิญหน้าความยึดติดด้วยสติ ชาญเริ่มมองเห็นความยึดติดของตนเองต่อทรัพย์สิน ความสำเร็จ และความสัมพันธ์อย่างชัดเจน ความร่ำรวยที่เคยเป็นความภาคภูมิใจ บัดนี้กลับกลายเป็นภาระทางใจที่คอยฉุดรั้งเขาไว้
พระอาจารย์จอห์นสอนให้ชาญใช้ “สติ” เป็นเครื่องมือในการเฝ้าดูความคิดและความรู้สึกที่เกิดขึ้น ไม่ใช่การพยายามกำจัดมัน แต่เป็นการ “รับรู้และปล่อยให้มันผ่านไป” เหมือนการเฝ้ามองเมฆที่ลอยผ่านท้องฟ้า “เมื่อจิตคิดฟุ้งซ่าน ไม่เป็นไรนะโยม ให้รู้ว่าเรากำลังคิด แล้วค่อยๆ น้อมนำจิตกลับมาที่ลมหายใจอีกครั้ง อย่างใจเย็นๆ”
บทฝึกแห่งการปล่อยวาง ชาญเริ่มนำคำสอนมาปฏิบัติจริง เขาตัดสินใจที่จะเริ่มต้น “บทฝึกแห่งการปล่อยวาง” ด้วยการบริจาคทานและมอบทรัพย์สินบางส่วนให้แก่ลูกหลาน แต่ละครั้งที่เขาเซ็นชื่อในเอกสารการโอนถ่าย เขาจะรู้สึกถึงความเจ็บปวดเล็กๆ น้อยๆ ที่เกิดจากการต้องปล่อยวาง แต่เขาก็ใช้สติเฝ้าดูความรู้สึกนั้น ปล่อยให้มันผ่านไป และในที่สุดความรู้สึกโล่งใจก็เข้ามาแทนที่ เขาเริ่มเข้าใจแล้วว่าความสุขที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่การครอบครอง แต่เป็นอยู่ที่การปล่อยวาง
ภาคที่ 4: นิมิตแห่งกรรม และการชำระใจด้วยเมตตา
ในขณะที่อาการของชาญทรุดหนักจนถึงขั้นวิกฤต ภาพหลอนที่น่าสะพรึงกลัวได้ปรากฏขึ้นในนิมิตของเขา เขาเห็น “นกและปลาจำนวนมาก” ที่เขายิงและตกในวัยเด็กด้วยความสนุกสนาน บัดนี้พวกมันกลับมาจ้องมองเขาด้วยดวงตาที่ว่างเปล่า และความเจ็บปวดจากบาดแผลของพวกมันดูเหมือนจะสะท้อนกลับมาที่ตัวเขาเอง
ชาญตระหนักในทันทีว่านี่คือ “ผลแห่งกรรม” ที่เขากระทำไว้ในอดีต ประสบการณ์เฉียดตายครั้งนี้ ทำให้เขามุ่งมั่นในการปฏิบัติธรรมมากยิ่งขึ้น ไม่ใช่แค่เพื่อเข้าใจ “ความว่าง” แต่เพื่อ “ชดใช้กรรม” และสร้างกรรมดีให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ในเวลาที่เหลืออยู่
พระอาจารย์จอห์นได้แนะนำให้ชาญฝึก “เมตตาภาวนา” เพื่อเป็นการชำระจิตใจจากความรู้สึกผิดบาป ชาญเริ่มฝึกแผ่เมตตาให้กับสรรพสัตว์ทั้งหลาย โดยเฉพาะนกและปลาที่เขาเคยทำร้าย “ขอให้สัตว์ทั้งหลายทั้งปวง จงเป็นสุขเป็นสุขเถิด อย่าได้มีเวรซึ่งกันและกันเลย” เมื่อเขาแผ่เมตตาไปอย่างต่อเนื่อง ภาพหลอนที่น่าสะพรึงกลัวค่อยๆ ลดลง และเปลี่ยนเป็นภาพที่สงบขึ้น ความรู้สึกสบายใจอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อนเข้ามาแทนที่ความทุกข์ทรมาน
ภาคที่ 5: บททดสอบสุดท้าย – การจากไปอย่างมีสติ
สัญญาณสุดท้ายของชีวิตเริ่มปรากฏชัดเจน แพทย์แจ้งว่าเหลือเวลาไม่มากนัก แต่นายชาญกลับมีความสงบประหลาดที่เข้ามาแทนที่ความกลัว
จิตที่มั่นคงและความฝันแห่งการปลดปล่อย ความฝันเรื่องความตายของเขาเปลี่ยนไปอย่างสมบูรณ์ จากที่เคยเห็นภาพตัวเองถูกฉุดรั้งสู่ความมืดมิด กลายเป็นภาพที่ “ไม่มีรูปธรรมของตัวเขาเอง” อีกต่อไป มีเพียงความว่างเปล่าที่ขยายใหญ่ขึ้น แผ่ซ่านออกไปอย่างไม่มีที่สิ้นสุด จิตของเขาเริ่มเข้าถึง “อุเบกขา” (การวางใจเป็นกลาง) คือการวางใจเป็นกลาง ไม่ยินดียินร้ายต่อสิ่งที่เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นชีวิตหรือความตาย
ธรรมะจากใจ…ส่งต่อสู่ลูกหลาน ในช่วงเวลาสุดท้าย ชาญได้ใช้เรี่ยวแรงที่เหลือทั้งหมดเพื่อส่งต่อสิ่งที่ล้ำค่าที่สุดที่เขาได้ค้นพบให้กับลูกหลาน “พ่อ…ไม่กลัวความตายอีกแล้วนะลูก” เขาแบ่งปันสิ่งที่ได้เรียนรู้เกี่ยวกับการปล่อยวาง และความสงบที่เขาได้สัมผัส “ชีวิตพ่อที่ผ่านมา พ่อสร้างทุกอย่างด้วยความยึดติด…แต่สุดท้ายแล้ว มันกลับกลายเป็นภาระ…จนกระทั่งพ่อได้เรียนรู้ธรรมะ พ่อถึงได้เข้าใจว่าทุกสิ่งล้วนอนิจจัง…ความสุขที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่การมีมาก แต่มันอยู่ที่การไม่ยึดติดในสิ่งที่มีต่างหาก”
คำพูดของชาญที่ออกมาจากใจจริงและเปี่ยมด้วยพลังแห่งความสงบ ได้สร้างความประทับใจและเปลี่ยนแปลงมุมมองของลูกหลานอย่างลึกซึ้ง เมล็ดพันธุ์แห่งปัญญาที่ชาญได้ปลูกไว้ในจิตใจของพวกเขา บัดนี้ได้เริ่มงอกงามแล้ว
ความว่างที่สมบูรณ์…การจากไปอย่างมีสติ ในห้วงสุดท้ายของชีวิต นายชาญยังคงมีสติรับรู้ลมหายใจเข้าออกอย่างสงบ เขาเฝ้ามองลมหายใจสุดท้ายที่แผ่วเบาและค่อยๆ จางหายไป ราวกับการเฝ้าดูเกลียวคลื่นที่ค่อยๆ ซัดเข้าหาฝั่งแล้วจางหายไปในทะเลอันกว้างใหญ่ ลมหายใจของเขาหยุดลงอย่างเป็นธรรมชาติ ไร้ซึ่งการสะท้านใดๆ ราวกับเปลวเทียนที่ดับลงอย่างสงบเมื่อน้ำมันหมดลง
ร่างของนายชาญสงบนิ่งอยู่บนเตียง ใบหน้าของเขาอิ่มเอิบปราศจากความทุกข์ใดๆ รอยยิ้มจางๆ ที่เปี่ยมด้วยความสงบยังคงปรากฏอยู่บนริมฝีปาก นั่นคือรอยยิ้มของจิตที่หลุดพ้นจากความยึดมั่นถือมั่นทุกสิ่งทุกอย่าง
บทสรุป: เมล็ดพันธุ์แห่งปัญญาที่งอกงาม
เรื่องราวของนายชาญสอนให้เราตระหนักว่า ชีวิตที่แท้จริงไม่ใช่การสะสมทรัพย์สิน ชื่อเสียง หรืออำนาจภายนอก แต่คือการเข้าใจในความไม่เที่ยงแท้ของสรรพสิ่ง การรู้จักปล่อยวางจากความยึดมั่นถือมั่น และการใช้ชีวิตที่เหลืออยู่ด้วยความเมตตาและสติ
การเตรียมตัวตายด้วยธรรมะไม่ได้เป็นเรื่องน่ากลัวหรือห่างไกลจากชีวิตประจำวัน แต่เป็นสิ่งที่เป็นไปได้และสามารถนำมาซึ่งความสงบสุขที่แท้จริงได้ ความตายไม่ใช่จุดจบที่น่ากลัว แต่เป็นส่วนหนึ่งของวัฏจักรที่ทุกคนต้องเผชิญ และสามารถเผชิญหน้าได้อย่างมีสติและสงบ
ชีวิตเป็นสิ่งไม่เที่ยง ความตายเป็นสัจธรรมที่ทุกคนต้องเผชิญ แล้วคุณพร้อมที่จะเผชิญหน้ากับวาระสุดท้ายอย่างมีสติและสงบเช่นเดียวกับนายชาญแล้วหรือยัง?
Download หนังสือฟรี “เตรียมตัวตาย ด้วยความมีสติและสงบ”
พิพัฒน์ธรรม หนังสือธรรม 
ใส่ความเห็น