เขียนโดย พิพัฒน์ธรรม
คุณเคยพก “รายการชอปปิงทางธรรม” ติดตัวไปปฏิบัติธรรมบ้างไหมครับ?
มันอาจไม่ใช่รายการที่เขียนลงบนกระดาษ แต่มันถูกจารึกลงในใจของเราอย่างเงียบเชียบและเหนียวแน่น… “ฉันอยากได้ความสงบ” “ฉันอยากได้สมาธิ” “ฉันอยากได้ปัญญา” “ฉันอยากเป็นคนที่ดีขึ้น”
เราเดินทางเข้าสู่สถานปฏิบัติธรรมด้วยความคาดหวังว่าจะ “ได้” อะไรบางอย่างกลับออกมา เหมือนการไปซูเปอร์มาร์เก็ตเพื่อซื้อหาสิ่งที่เราขาดแคลน เราตั้งใจปฏิบัติอย่างเข้มข้น และเมื่อได้ลิ้มรสความสงบนั้น เราก็พยายามจะ “แพ็กมันใส่กล่อง” กลับบ้านมาด้วย แต่แล้วเพียงไม่กี่วัน… ความสงบที่ได้มาอย่างยากลำบากนั้นก็ระเหยหายไปราวกับไอน้ำ ทิ้งให้เรากลับมาอยู่กับความหงุดหงิด ฟุ้งซ่าน และเหนื่อยล้า…กลับมาเป็นเวอร์ชัน 1.0 คนเดิม แล้วคำถามตัวโตๆ ก็ดังขึ้นในใจ…
“ทำไมล่ะ? ทั้งที่เราตั้งใจปฏิบัติขนาดนั้น เกิดอะไรขึ้น?”
จะเป็นอย่างไรถ้าหากคำถามที่เราใช้มาตลอดชีวิตนั้น…มันผิดตั้งแต่แรก? จะเกิดอะไรขึ้นถ้าหากการเดินทางทางจิตวิญญาณที่แท้จริง ไม่ใช่การ “บวกเพิ่ม” แต่คือการ “ลบออก”? และจะเกิดอะไรขึ้นถ้าหากความสุขที่ยั่งยืนที่สุด ไม่ได้มาจากการ “ได้” อะไรมาครอบครอง แต่มาจากการ “สูญเสีย” บางสิ่งบางอย่างไปอย่างถาวร?
นี่คือการปฏิวัติทางความคิดครั้งสำคัญที่หนังสือ
“ปฏิบัติธรรม (ไม่)ได้อะไร” โดย พิพัฒน์ธรรม ได้เชื้อเชิญให้เรามาร่วมสำรวจ หนังสือเล่มนี้ไม่ได้มอบเทคนิคลับให้คุณ “ได้” อะไรไปครอบครอง แต่จะขอเป็นเพื่อนร่วมทาง ชวนคุณมาสำรวจ “การสูญเสีย” ที่น่าอภิรมย์และเป็นอิสระที่สุดในชีวิต
บทความนี้จะทำหน้าที่เป็น “ไกด์นำเที่ยว” ในการเดินทางที่สวนกระแสนี้ โดยได้รับแรงบันดาลใจจากหนังสือเล่มดังกล่าว ซึ่งผู้เขียนได้มอบให้เป็นธรรมทานในรูปแบบ e-book ที่สามารถดาวน์โหลดได้ฟรี เพื่อที่เราจะได้ร่วมกันฉีก “รายการชอปปิงทางธรรม” ที่ซ่อนอยู่ในใจทิ้งไปทีละข้อ และค้นพบว่า…อิสรภาพที่แท้จริงเริ่มต้นขึ้นในวันที่เราหยุดแสวงหา…และเริ่มต้นการ “สลัดทิ้ง”
กับดักที่สวยงามที่สุด: เมื่อ “ความอยากได้” ปลอมตัวมาในชุดขาว
หนังสือเล่มนี้เริ่มต้นด้วยการชี้ให้เราเห็นถึง “กับดักแรก” ที่สวยงามและอันตรายที่สุดบนเส้นทางสายนี้… นั่นคือ
“ตัณหา” หรือความทะยานอยาก ที่สามารถปลอมแปลงตัวเองให้ดูดีมีเหตุผลได้อย่างแนบเนียน มันไม่ได้มาในรูปของความอยากได้เงินทองหรือชื่อเสียงเสมอไป แต่ยังมาในรูปของ ความอยากได้ความสงบ, อยากเป็นคนดี, อยากพ้นทุกข์
เราเดินทางไปปฏิบัติธรรมเพื่อ “ลดละ” แต่ในใจกลับกำ “รายการที่อยากได้” ไว้แน่น เราพยายามจะหนีจาก “ตัวกู-ของกู” แต่กลับสร้าง “ตัวกูที่เป็นนักปฏิบัติธรรม” ที่แข็งแกร่งและซับซ้อนยิ่งกว่าเดิมขึ้นมาแทนที่ นี่คือความย้อนแย้งที่น่าเจ็บปวดที่สุด เรากำลังพยายามดับไฟด้วยน้ำมัน
ทางออกจึงอยู่ที่การเปลี่ยนคำถามโดยสิ้นเชิง จาก “ปฏิบัติธรรมแล้วได้อะไร?” มาเป็น…
“ปฏิบัติธรรมแล้ว (ไม่) ได้อะไร?”
หนังสือเล่มนี้จะพาเราไปสำรวจ “การสูญเสีย” 7 ประการ ที่จะนำมาซึ่งความเบาสบายและอิสรภาพอย่างแท้จริง
1. คุณจะ (ไม่) ได้ “ความเครียดสะสม”
ลองจินตนาการว่าทุกเช้าที่คุณตื่นขึ้นมา คุณกำลังแบก
“เป้ล่องหน” ใบหนึ่งขึ้นสะพายหลังไปโดยไม่รู้ตัว ในเป้ใบนั้นอัดแน่นไปด้วย To-do list ที่ไม่มีวันหมด, ความกังวลเรื่องอนาคต, และเศษซากความผิดพลาดจากอดีต เป้ใบนี้หนักอึ้งเหลือเกิน และเราก็คุ้นเคยกับการแบกมันไว้ตลอดเวลา
การปฏิบัติธรรมที่ถูกต้อง ไม่ได้สอนให้เราสู้กับเป้ใบนั้น แต่สอนให้เราหยุด แล้วหันไป
“มอง” มันอย่างจริงๆ จังๆ สักครั้ง
- การฝึกสติ ก็คือแสงไฟฉายที่เราส่องเข้าไปในเป้ใบนั้น แทนที่เราจะถูกเป้ทั้งใบกดทับจนมองไม่เห็นอะไร ตอนนี้เราเริ่มมองเห็นของข้างในทีละชิ้นๆ “อ้อ…นี่คือความคิดเรื่องงาน” “อ้อ….นี่คือความรู้สึกโกรธ”
- การ “เห็น” นี้ทรงพลังอย่างมหาศาล เพราะมันสร้าง “ช่องว่าง” เล็กๆ ขึ้นมาระหว่าง “ตัวเรา” (ผู้ที่กำลังเฝ้าดู) กับ “ความคิดและอารมณ์” (สิ่งที่ถูกดู) วินาทีที่เราเห็นความคิดว่าเป็นเพียงความคิด ไม่ใช่ความจริงแท้ วินาทีนั้นเอง เราก็ได้ค้นพบว่าเราไม่ใช่เป้ใบนั้น เราคือคนที่กำลังแบกเป้อยู่ และเมื่อเราเป็นคนแบก นั่นก็หมายความว่า เราย่อมมีความสามารถที่จะ “วางมันลง” ได้
- การ “วางลง” ในที่นี้ คือการกระทำที่อ่อนโยนที่สุด: เพียงแค่รับรู้ความคิดหรืออารมณ์นั้นๆ โดยไม่ตัดสิน แล้วค่อยๆ ชักนำความสนใจของเรากลับมาที่ฐานที่มั่น…นั่นคือลมหายใจ
เมื่อคุณฝึกฝนการ “มองเห็น” และ “วางลง” เช่นนี้เป็นประจำ สิ่งที่คุณจะ (ไม่) ได้ ก็คือ:
- คุณจะ ไม่ได้ ความเครียดสะสมที่เกาะแน่นอยู่บนบ่าตลอด 24 ชั่วโมงอีกต่อไป
- คุณจะ ไม่ได้ อาการนอนไม่หลับที่เกิดจากการที่สมองไม่ยอมหยุดทำงาน
- คุณจะ ไม่ได้ ความวิตกกังวลเรื้อรังที่คอยกัดกินความสุขในปัจจุบัน
สิ่งที่เหลืออยู่คือ
“พื้นที่” ในชีวิตและจิตใจที่ถูกค้นพบอีกครั้ง คือความสามารถในการ “วางลง” ที่เป็นทักษะล้ำค่าที่สุดในโลกยุคใหม่
2. คุณจะ (ไม่) ได้ “ศัตรู”
ในเสี้ยววินาทีที่รถคันหนึ่งปาดหน้าคุณอย่างกระชั้นชิด
“โรงงานผลิตศัตรู” ในใจของคุณก็เริ่มทำงานเต็มกำลัง
- การติดป้าย (Labeling): “ไอ้พวกขับรถแบบนี้!”
- การสร้างเรื่องราว (Narrative Creation): “มันต้องตั้งใจแกล้งเราแน่ๆ”
- การผลิตอารมณ์ (Emotional Production): ความโกรธพลุ่งพล่าน หัวใจเต้นแรง
- การสร้างตัวตน (Self-Creation): “ตัวกูผู้ถูกหยาม” ได้ถือกำเนิดขึ้น
เพียงไม่กี่วินาที เราก็ได้สร้าง “ศัตรู” ขึ้นมาหนึ่งคน และสร้าง “ความทุกข์” ให้กับตัวเองเรียบร้อยแล้ว
การปฏิบัติธรรมจะเข้ามา “แทรกแซง” กระบวนการผลิตนี้ในทุกขั้นตอน
- สติ จะทำให้เรารู้ทัน “ความคิดแรก” ที่กำลังจะติดป้าย
- ปัญญา จะทำให้เราเห็นว่าเรื่องราวที่เราสร้างขึ้นนั้นเป็นเพียง “จินตนาการ”
- เมตตา คือเครื่องมือที่ทรงพลังที่สุด มันสอนให้เราลองมองในมุมกลับ “บางทีเขาอาจจะรีบไปโรงพยาบาล” “บางทีเขาอาจจะมีเรื่องด่วนจริงๆ”
เมื่อเราฝึกฝนเช่นนี้บ่อยๆ สิ่งที่คุณจะ (ไม่) ได้ ก็คือ:
- คุณจะ ไม่ได้ ศัตรูเพิ่มขึ้นในชีวิตประจำวัน
- คุณจะ ไม่ได้ แบกความโกรธแค้นและความขุ่นเคืองใจกลับบ้าน
- คุณจะ ไม่ได้ ทำลายวันดีๆ ของคุณด้วยเหตุการณ์เพียง 3 วินาที
สิ่งที่เหลืออยู่คือหัวใจที่ “เบา” และ “พร้อมที่จะให้อภัย” ซึ่งคือพื้นฐานของความสุขที่แท้จริง
3. คุณจะ (ไม่) ได้ “ความหลง” (ในตัวเองและผู้อื่น)
เราใช้ชีวิตอยู่ในโลกที่ขับเคลื่อนด้วย “ภาพลักษณ์”
“CEO ของบริษัท Me, Inc.” หรือตัวตนที่เราสร้างขึ้นมาเพื่อนำเสนอต่อโลกนั้น ทำงานหนักอยู่ตลอดเวลาเพื่อสร้างแบรนด์ดิ้งให้ตัวเองดูดี มีความสุข และประสบความสำเร็จ
- เมื่อเราได้รับคำชม เราจะรู้สึกเหมือนได้ “เติมน้ำมัน” ให้กับตัวตนนี้
- เมื่อเราถูกวิจารณ์ เราจะรู้สึกเหมือนตัวตนนี้กำลังถูก “โจมตี”
เรากำลัง “หลง” อยู่ในเกมของภาพลักษณ์นี้โดยไม่รู้ตัว
การปฏิบัติธรรมคือกระบวนการ “ตรวจสอบบัญชี” ของบริษัท Me, Inc. อย่างซื่อตรง
- วิปัสสนา คือการใช้ปัญญามองทะลุ “งบการเงินที่ตกแต่งขึ้น” (ภาพลักษณ์) เข้าไปให้เห็น “กระแสเงินสดที่แท้จริง” (สภาวะจิต)
- เราจะเริ่มเห็นว่า “คำชม” และ “คำติ” ก็เป็นเพียง “ลม” ที่พัดผ่านมาแล้วก็ผ่านไป ไม่ได้มีแก่นสารอะไรเลย
- เราจะเริ่มเห็นว่า “ตัวตน” ที่เราพยายามปกป้องนั้น แท้จริงแล้วเป็นเพียง “เงา” ที่ไม่มีอยู่จริง (อนัตตา)
เมื่อคุณฝึกฝนที่จะไม่หลงไปกับเกมนี้ สิ่งที่คุณจะ (ไม่) ได้ ก็คือ:
- คุณจะ ไม่ได้ ความสุขจอมปลอมที่ต้องพึ่งพาการยอมรับจากผู้อื่น
- คุณจะ ไม่ได้ ความทุกข์ที่เกิดจากการเปรียบเทียบตัวเองกับภาพชีวิตที่สวยงามของคนอื่น
- คุณจะ ไม่ได้ ตัวตนที่แข็งกระด้างและต้องคอยปกป้องอยู่ตลอดเวลา
สิ่งที่เหลืออยู่คือ “อิสรภาพ” ที่จะสามารถเป็นตัวของตัวเองได้อย่างแท้จริง โดยไม่ต้องรอให้ใครมากดไลก์
4. คุณจะ (ไม่) ได้ “กิเลส 3 สหาย” (โลภะ โทสะ โมหะ)
โลภะ (ความโลภ), โทสะ (ความโกรธ), และ โมหะ (ความหลง) คือ “ผู้จัดการ 3 คน” ที่คอยบริหารจัดการชีวิตของเราอยู่เบื้องหลัง
- ผู้จัดการฝ่ายจัดซื้อ (โลภะ): คอยบอกเราเสมอว่า “ต้องมีอีก” “ยังไม่พอ”
- ผู้จัดการฝ่ายรักษาความปลอดภัย (โทสะ): คอยปกป้องอาณาเขตของ “ตัวกู” และพร้อมจะโจมตีทุกคนที่ล้ำเส้น
- ผู้จัดการทั่วไป (โมหะ): คือความมืดบอดที่ทำให้เราเชื่อว่าผู้จัดการอีกสองคนนั้นพูดถูกเสมอ
การปฏิบัติธรรมคือการ “ปลด” ผู้จัดการทั้งสามคนนี้ออกจากตำแหน่ง
- สติ ทำให้เรารู้ทันเมื่อผู้จัดการคนใดคนหนึ่งกำลังจะออกคำสั่ง
- ปัญญา ทำให้เราเห็นว่าคำแนะนำของผู้จัดการเหล่านี้นำไปสู่ความทุกข์เสมอ
- ศีล สมาธิ คือการสร้าง “คณะกรรมการบริหารชุดใหม่” ที่มีเมตตาและปัญญาเป็นผู้นำ
เมื่อคุณเลิกจ้างผู้จัดการทั้งสาม สิ่งที่คุณจะ (ไม่) ได้ ก็คือ:
- คุณจะ ไม่ได้ ความร้อนรนจากความอยากที่ไม่สิ้นสุด (โลภะ)
- คุณจะ ไม่ได้ ความขุ่นเคืองใจที่คอยเผาไหม้ตัวเอง (โทสะ)
- คุณจะ ไม่ได้ การตัดสินใจที่ผิดพลาดที่เกิดจากความมืดบอด (โมหะ)
สิ่งที่เหลืออยู่คือ “ความพอดี” (สันโดษ), “ความเย็น” (เมตตา), และ “ความสว่าง” (ปัญญา)
5. คุณจะ (ไม่) ได้ “ความยึดมั่นถือมั่น”
“อุปาทาน” หรือความยึดมั่นถือมั่น คือ “กาวตราช้าง” ที่เราใช้ทาไว้ที่ฝ่ามือ แล้วก็เผลอไปหยิบจับทุกสิ่งทุกอย่างในชีวิต จนมันติดหนึบแยกไม่ออก
- เรายึดมั่นใน “ร่างกายนี้” ว่าเป็นของเรา
- เรายึดมั่นใน “ความคิดนี้” ว่าเป็นของเรา
- เรายึดมั่นใน “ความสำเร็จนี้” ว่าเป็นของเรา
การปฏิบัติธรรมคือการค่อยๆ เอาน้ำยาชนิดพิเศษที่เรียกว่า “ปัญญาเห็นไตรลักษณ์” มาค่อยๆ เช็ดล้างกาวที่เหนียวแน่นนี้ออกไป
- เมื่อเราเห็น อนิจจัง (ความไม่เที่ยง) เราจะเข้าใจว่าทุกสิ่งที่ติดมือเราอยู่นั้นกำลังจะเปลี่ยนแปลงไป
- เมื่อเราเห็น ทุกขัง (ความเป็นทุกข์) เราจะเห็นว่าการกำมันไว้แน่นๆ นั้นเจ็บปวด
- เมื่อเราเห็น อนัตตา (ความไม่ใช่ตัวตน) เราจะตระหนักว่า…แท้จริงแล้วมันไม่เคยมี “มือของเรา” ที่เป็นเจ้าของสิ่งเหล่านั้นเลยตั้งแต่แรก
เมื่อคุณฝึกที่จะคลายการกำยึดนี้ลง สิ่งที่คุณจะ (ไม่) ได้ ก็คือ:
- คุณจะ ไม่ได้ ความทุกข์จากการพลัดพราก
- คุณจะ ไม่ได้ ความกลัวที่จะสูญเสีย
- คุณจะ ไม่ได้ ภาระอันหนักอึ้งของการต้องคอยปกป้อง “ของๆ ฉัน”
สิ่งที่เหลืออยู่คือ “สองมือที่ว่างและเบา” พร้อมที่จะหยิบจับและสร้างสรรค์สิ่งต่างๆ ได้อย่างอิสระ โดยไม่จำเป็นต้องครอบครองมันไว้ตลอดไป
6. คุณจะ (ไม่) ได้ “ตัวเรา”
นี่คือการสูญเสียครั้งสุดท้ายที่ยิ่งใหญ่และปลดปล่อยที่สุด
การปฏิบัติธรรมทั้งหมดนำมาสู่การรื้อถอนความเชื่อที่ฝังรากลึกที่สุด…นั่นคือความเชื่อที่ว่ามี “ตัวเรา” ที่เป็นแก่นสารและเที่ยงแท้ถาวร
เมื่อเราฝึกฝนจนปัญญาแก่กล้า เราจะ “เห็นแจ้ง” ด้วยประสบการณ์ตรงว่า สิ่งที่เราเรียกว่า “ตัวเรา” นั้น เป็นเพียงการประชุมรวมกันชั่วคราวของ “ขันธ์ 5” (รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ) เท่านั้น ไม่มี “เจ้าของ” ที่แท้จริงของกองขันธ์เหล่านี้เลย
เมื่อคุณสูญเสีย “อัตตา” หรือ “ตัวตน” ที่คุณเคยยึดมั่นถือมั่นไว้อย่างสุดหัวใจ…สิ่งที่คุณจะ (ไม่) ได้ ก็คือ:
- คุณจะ ไม่ได้ กำแพงที่แบ่งแยกระหว่าง “เรา” กับ “เขา”
- คุณจะ ไม่ได้ ความรู้สึกโดดเดี่ยวและแปลกแยก
- คุณจะ ไม่ได้ ความกลัวตาย
สิ่งที่เหลืออยู่คืออะไร? คือ
“ความรักที่ไร้ขอบเขต” คือการเป็นหนึ่งเดียวกับสรรพสิ่ง คือ “นิพพาน”…คือสันติสุขที่ไม่มีอะไรมาทำลายลงได้
บทสรุป: ชัยชนะของการสูญเสีย
การเดินทางผ่านหนังสือ “ปฏิบัติธรรม (ไม่) ได้อะไร” คือการค้นพบความจริงอันน่าอัศจรรย์ว่า… ความสุขที่แท้จริงไม่ได้มาจากการเพิ่มเติม แต่มาจากการสลัดทิ้ง
- การ “ไม่ได้” ความเครียดสะสม จึงคือการ “ได้” ชีวิตที่เบาสบาย
- การ “ไม่ได้” ศัตรู จึงคือการ “ได้” โลกที่เต็มไปด้วยมิตรภาพและความเข้าใจ
- การ “ไม่ได้” ความยึดมั่น จึงคือการ “ได้” อิสรภาพที่โบยบินได้อย่างเสรี
- และท้ายที่สุด…การ “ไม่ได้” ความเป็นตัวเรา จึงคือการ “ได้” สภาวะที่เป็นหนึ่งเดียวกับสรรพสิ่ง เป็นความรักที่ไร้ขอบเขต และเป็นสันติสุขที่ไม่มีอะไรมาทำลายลงได้
หนังสือเล่มนี้เป็นเพียงแผนที่ที่ชี้ให้เห็นเส้นทาง แต่การเดินทางที่แท้จริงเริ่มต้นขึ้นในลมหายใจถัดไปของคุณ…ในทุกขณะที่คุณเลือกที่จะ “เฝ้าดู” แทนที่จะ “ตอบโต้”…ในทุกขณะที่คุณเลือกที่จะ “วางลง” แทนที่จะ “แบกรับ”
ขอเชิญคุณวาง “รายการชอปปิง” ทั้งหมดลง…แล้วเริ่มต้นการเดินทางที่เป้าหมายคือการ “ปฏิบัติธรรม (ไม่) ได้อะไร” แล้วคุณจะพบว่า…การสูญเสียในครั้งนี้…คือชัยชนะที่ยิ่งใหญ่และงดงามที่สุดในชีวิตของคุณ
Download หนังสือฟรี “ปฏิบัติธรรม (ไม่)ได้อะไร”
พิพัฒน์ธรรม หนังสือธรรม 
ใส่ความเห็น